Szanowni Państwo, w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w ramach portalu TWiNN.pl stosujemy pliki cookies. Korzystanie z tej witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu.
 
Homes
Forums
FaceBooks
Kontakts

2018.05.08

Magnaci wracają na Podkarpacie

Ministerstwo rolnictwa przyznało, że pałac w Sieniawie został po wojnie przejęty przez państwo niezgodnie z prawem. To zaś oznacza, że książę Adam Karol Czartoryski może starać się o zwrot nieruchomości.

Pałac w Sieniawie. Stan obecny

Jeden z ciekawszych zabytków na Podkarpaciu, pałac w Sieniawie koło Przeworska może być jedną z nielicznych dawnych siedzib magnackich w Polsce zwróconą przedwojennym właścicielom. Według poniedziałkowych doniesień mediów wiceminister rolnictwa Zbigniew Babalski już pół roku temu przyznał, że pałac został w 1944 r. przejęty przez państwo niezgodnie z prawem. Ministerstwo zajęło się sprawą na wniosek księcia Adama Karola Czartoryskiego, który jest spadkobiercą obiektu. Czartoryski starał się bezskutecznie o jego zwrot już kilka lat temu.

Resort rolnictwa przesłuchał świadków oraz zbadał dokumentację konserwatorską. W efekcie uznał, że zespół pałacowo-parkowy w Sieniawie nie służył do produkcji rolnej. To oznacza, że obiekt nie mógł podlegać przejęciu na cele reformy rolnej, więc stało się to niezgodnie z prawem.

Nie wiadomo natomiast, jak ewentualna decyzja o zwrocie nieruchomości będzie odnosić się do faktu, że na remont zabytkowego budynku państwo wydało do 130 mln złotych. Próby odnowienia zrujnowanego doszczętnie w okresie powojennym obiektu (służył m.in. do ćwiczeń straży pożarnej w gaszeniu pożarów) zaczęto podejmować w latach 80. XX wieku. Gruntownej odbudowy dokonano jednak dopiero w latach 1998 – 2002 za sprawą Agencji Nieruchomości Rolnych.

Wielka historia

Sieniawa od wieków związana była z dwoma wielkimi rodami Rzeczpospolitej. Byli to Sieniawscy i Czartoryscy. Jest dość wyjątkową siedzibą, gdyż na przestrzeni prawie 400 lat majątek ten należał do przedstawicieli jedynie dwóch rodzin. Większość siedzib rodowych w Polsce znacznie częściej przechodziła z rąk do rąk – czy to na skutek wymierania linii męskiej, czy na skutek przekazania w spadku którejś z córek, czy wreszcie na skutek sprzedaży.

Sieniawscy byli starym, choć początkowo niezbyt zamożnym rodem rycerskim wywodzącym się prawdopodobnie z Polski centralnej (protoplastą w XV w. był Gunter syn Świętosława, sędzia ziemski lwowski). Rodzina szybko związała się z ziemiami ruskimi i tu rozwijała swe główne majątki: w ziemi lwowskiej posiadali początkowo mniejsze wsie (w tym nieistniejącą dziś Sieniawę, od której pochodzi nazwisko rodu), potem już miasteczko Brzeżany, a na Podolu Satanów i Międzybórz. W połowie XVI w. zakupili jeszcze dobra Oleszyce i Dybków na pograniczu ziem bełzkiej i przemyskiej, gdzie jeden z potomków rodu w 1676 r. założył kolejna siedzibę rodową, czyli dzisiejszą Sieniawę koło Przeworska. Sieniawscy do największego znaczenia doszli w XVI i XVII w., osiągając tytuły hetmanów i wojewodów.

Ostatnim męskim potomkiem rodu był hetman polny koronny i kasztelan krakowski Adam Mikołaj Sieniawski (zmarł w 1726 r.). To on wybudował pałac w Sieniawie. Córka hetmana Maria Zofia wyszła za mąż za wojewodę ruskiego Augusta Aleksandra Czartoryskiego i wniosła mu do rodziny cały olbrzymi majątek Sieniawskich, łącznie z nowa rezydencją.

Pałac w Sieniawie przed 1881 r. Malował Juliusz Kossak.

Czartoryscy byli jednym z najstarszych rodów w Rzeczpospolitej i to rodem książęcym, wywodzącym się w prostej linii męskiej od władcy Litwy księcia Giedymina. Ich majątkami rodowymi były dobra na Wołyniu: Czartorysk (skąd przybrani nowe nazwisko), Klewań i Oleksiniec. Warto jednak dodać, że w XVII w. weszli w posiadanie także rozległych majątków książąt Koreckich, którzy wymarli w męskiej linii pozostawiając spuściznę ostatniej córce, a ta wniosła je w dom potomków Giedymina. Były to Korzec na Wołyniu, oraz Białołówka i Kalnik na dalekiej Ukrainie. A to tylko niektóre dobra, które w tym czasie zgromadzili Czartoryscy.

Czartoryscy w XVIII w. będąc jedną z najbogatszych rodzin w Rzeczpospolitej, mocno zaangażowali się w życie polityczne Polski epoki oświecenia. To oni stworzyli wpływowe stronnictwo zwane Familią i to oni byli jednymi z głównych inspiratorów naprawy ustrojowej Rzeczpospolitej. To część większej, dramatycznej historii, która skończyła się, jak wiemy, sprzeciwem sąsiadów Polski, rozbiorami i upadkiem państwa.

Wspaniały zabytek

Pałac w Sieniawie został wybudowany na początku XVIII w. (1718-1726) jeszcze przez Adama Mikołaja Sieniawskiego. Początkowo miał formę parterowego pałacyku letniego o stylu barokowym. Zaprojektowany został przez włoskiego architekta Giovanii Spazzi, lecz jego charakter wyraźnie nawiązywał do prostych polskich dworów. Świadczy o tym horyzontalny układ budynku ze spadzistym dachem, wysunięty ku przodowi ryzalit wejściowy, oraz otoczenie budynku zielenią drzew.

Po około 20 latach, kiedy Sieniawę przejęli już Czartoryscy, obiekt rozbudowano nadając mu funkcję pałacu mieszkalnego. Mimo tak poważnej zmiany, architektura nic nie straciła na swoim charakterze. Po obu bokach budynku dodano jedynie parterowe skrzydła w formie wysuniętych przed elewacje ryzalitów. Nawiązywały one do narożnych alkierzy często występujących w staropolskich dworach. Dach zachował dawną prostotę. Centralną cześć pałacu zajmowała obszerna sień, która pełniła funkcje jednocześnie salonu i jadalni. Po bokach znajdowało się kilka pokoi mieszkalnych i mniejszy salonik. Poddasze nie było użytkowane. W tej formie pałac przetrwał do połowy XIX wieku, kiedy namalował go Juliusz Kossak

Obecna zieleń sieniawskiego parku w stylu włoskim.

Niedługo potem, w 1883 r. ukończono ostatnią przebudowę pałacu nadając mu dzisiejszy kształt. Architekturę nadal oparto na stylu barokowym, czy wtedy raczej neobarokowym, z wyraźnymi wpływami francuskimi. Oba skrzydła zyskały piętrowe nadbudowy, a nad całością budynku dodano dach mansardowy z pomieszczeniami użytkowymi. Budynek stracił formę sielankowego dworu, stał się natomiast pełnokrwistym pałacem z 36 pomieszczeniami.

Otoczenie pałacu stanowił wspaniały park – jeden z największych i do dzisiaj najlepiej zachowanych na Podkarpaciu. Początkowo był to park w stylu angielski. Obecnie po restauracji całego założenia przed frontem pałacu zaprojektowano zieleń w stylu włoskim. Kilka towarzyszących budynków dworskich także przetrwało do dzisiaj i zostały one wraz z pałacem zaadaptowane na hotel. Mieści się tu 59 pokoi i apartamentów, dostępne są także sale balowe, konferencyjne i restauracja. W parku są dodatkowo korty tenisowe i boisko do koszykówki.

Zapomniane centrum kultury

Dziś nieco zapomniany, niegdyś pałac w Sieniawie stanowił ważne centrum kulturalne i polityczne polskich ziem w zaborze austriackim. Po konfiskacie majątków w zaborze rosyjskim, galicyjskie dobra Czartoryskich pozostały ich głównymi majątkami. W Sieniawie gościli tacy ludzie jak Julian Ursyn Niemczewicz, czy Tadeusz Kościuszko. Na dziesięciolecia dobra te stały się baza działalności społecznej Czartoryskich. W 1878 r. pomogły na przykład sfinansować księciu Władysławowi Czartoryskiemu powstanie i działalność Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Niestety wiek XX mocno nadwyrężył pałac. W czasie I wojny światowej książę Adam Ludwik Czartoryski udostępnił obiekt na szpital dla żołnierzy austriackich. Potem ze względu na znaczne zniszczenia obiekt nie by już wykorzystywany na cele mieszkalne. Okres PRL całkowicie położyły kres wspaniałej siedzibie. Dopiero w ostatnich dziesięcioleciach została ona odbudowana, urządzona i można ją dziś podziwiać bez przeszkód.

Być może właśnie otwiera się nowy rozdział w dziejach sieniawskiego pałacu. Czy ewentualna zmiana właścicieli utrzyma ogólnodostępność zabytku? Czartoryscy znani byli ze zrozumienia dla publicznego charakteru sztuki. Pozostaje mieć nadzieję, że ich potomkowie będą myśleć tak samo. /p>

Robert Kultys

Herb Czartoryskich – Pogoń Litewska.
  

Nick:
Mail:
Treść:
 
Wszystkie pola są wymagane.
twinn> Tutaj możesz wyrazić swoją opinię na temat tego artykułu.
 



Będą kursować na trasie pomiędzy lotniskiem, a centrum Rzeszowa średnio co godzinę. Linie 51 i 53 zastąpią linię „L”
Za nami Piknik Nauki Eksploracje, a przed nami, już w najbliższą sobotę, 9 edycja Dnia Odkrywców.
RARR umożliwi podkarpackim przedsiębiorcom kontakty biznesowe na targach w Hanowerze. Inni już skorzystali.
W stolicy Podkarpacia przeprowadzono casting do siódmej edycji programu. Sprawdzaliśmy, kto wystartował.
Rzeszów świętował 25-lecie brygady Podhalańczyków . Największe wrażenie zrobił oczywiście pokaz sprzętu.
Świętujemy 25-lecie utworzenia 21 Brygady Strzelców Podhalańskich. W Rzeszowie oznacza to huczne obchody.
W tym roku znacznie bezpieczniej będzie można planować urlop. A jak wakacje, to liderem wciąż pozostaje Grecja.
Zapraszamy do zapoznania się z tegorocznymi atrakcjami, jakie czekają na Was w rzeszowskich muzeach.
Znamy już decyzję w sprawie stalowej kładki biegnącej nad torami stacji Rzeszów Główny.